ڕوبێلا لە سەرەتای سەدەی ١٨ وەک نەخۆشییەکی جیاواز لە سوورێژە و سیل ناسرا. سەرتا بە ناوی ڕۆتێلن (Rötheln) لە ئەڵمانیا و سوورێژەی ئەڵمانی (German measles) لە ئینگلتەرا ناسرا. دواتر بە ناوی ڕوبێلا (Rubella) کە لە وشەیەکی لاتینی واتە “سوورێکی کەم” وەرگیراوە، تۆمار کرا. لە ساڵی ١٨٨١ وەک نەخۆشییەکی سەربەخۆ ناسێنرا و توێژەران بۆیان دەرکەوت هۆکارەکەی ڤایرۆسێکە.
لە دەیەکانی دواتردا هەوڵی گرینگ درا: جیاکردنەوەی ڤایرۆسەکە لە شانەکانی مرۆڤ (١٩٦٢)، هێنانەکایەی ڤاکسینی ڕوبێلا لە ساڵی ١٩٦٩، پاشان ڤاکسینی تێکەڵاوی MMR (سوورێژە، مێکوتە و ڕوبێلا) لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە نێوان ساڵانی ١٩٦
٢ بۆ ١٩٦٥، بڵاوبوونەوەی سەختی نەخۆشییەکە لە ئەورووپا و ئەمریکا ڕووی دا و لێکەوتەی جددی بۆ کۆرپەڵە هەبوو و چەند هەزار ژنی دووگیان تووشی نەخۆشیی CRS بوون. لەگەڵ کوتانی بەربڵاو، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە بە خێرایی کۆ کرایەوە. ئەم مێژووە گرینگیی کوتان و ڕێوشوێنی تەندروستیی گشتی بۆ ڕێگریکردن لە کەموکوڕیی زگماکی و پاراستنی تەندروستیی کۆمەڵگا نیشان دەدات.
چارەسەر و چاودێری
هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ ڕوبێلا نییە؛ نەخۆشییەکە بە چاودێری، پشتیوانی و بەڕێوەبردنی نیشانەکانەوە باشتر دەبێت. ڕێوشوێنە سەرەکییەکان بریتین لە:
- پشووی گونجاو و خواردنی شلەمەنیی زۆر.
- بەکارهێنانی دەرمانی ئازارشکێن وەک ئەسیتامینۆفین بۆ کەمکردنەوەی تا و ئازار.
- بەکارنەهێنانی دەرمانی دژە ڤایرۆس، مەگەر بەدەگمەن و بەپێی ئامۆژگاریی پزیشک.
- چاودێریی تایبەت لە کاتی دووگیانیدا: لە ئەگەری تووشبوون لە کاتی دووگیانیدا، تیمی پزیشکیی منداڵبوون-ژنان مەترسییەکانی CRS بۆ کۆرپەڵە هەڵدەسەنگێنن و لەوانەیە پێویست بە پشکنینی سۆنەر و ڕاوێژی پسپۆڕ هەبێت.
- کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە: بەکارهێنانی داپۆشەری گونجاو وەک دەمامک و ڕاگرتنی پاکوخاوێنیی تاکەکەسی.
خۆپاراستن و ڤاکسینی ڕوبێلا
ڤاکسینی ڕوبێلا بە شێوەی ئاسایی لە ژێر ناوی MMR (ڕوبێلا + سوورێژە + مێکوتە) بەرهەم دەهێنرێت. یەک دۆزی ئەم ڤاکسینە دەتوانێت پتر لە ٩٥٪ کارایی بێت و بە دوو دۆز بەرگرییەکی تەواو دابین دەکات (ژەمی یەکەم لە یەکساڵەیی و ژەمی دووهەم پێش قوتابخانە). بەرگریی دوای کوتان زۆر بەرزە و مەترسیی تووشبوون بە CRS بە شێوەیەکی بەرچاو کەم دەکاتەوە. لە ژناندا پێش ئەوەی دووگیان بن، بۆ دڵنیایی زۆرتر پێویستە سکرینی بەرگری بکرێت.
ڕوبێلا چییە و نیشانەکانی چین؟
نەخۆشییەکی ڤایرۆسیی سووکە، زۆرتر تووشی منداڵان دەبێت؛ نیشانەکانی بریتین لە دەرکەوتنی پەڵەی پەمەیی دوای ٢ تا ٣ حەفتە لە تووشبوون، ئاوسانی لیمفەگرێکان و لەوانەیە تا و ئازاری قوڕگیشی لەگەڵدا بێت. نیشانەکان دوای سێ ڕۆژ نامێنن. لە ئافرەتی دووگیاندا مەترسیی نەخۆشیی زگماکی ڕوبێلا لە کۆرپەدا (CRS) هەیە.
چۆن دەگوازرێتەوە؟
لە ڕێگەی پژمە و کۆکە، لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ.
چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
تێکەڵەیەک لە نیشانە کلینیکییەکان و پشکنینی وەک IgM/IgG و دۆزینەوەی ڤایرۆسەکە لە خوێن یان میزدا.
ئایا ڕوبێلا چارەسەری هەیە؟
چارەسەری تایبەتی نییە، تەنیا چاودێری، پشتگیری و بەڕێوەبردنی نیشانەکان
ئایا ڤاکسینی ڕوبێلا سەلامەتە؟
بەڵێ، ڤاکسینی MMR سەلامەتە و کاریگەرییەکی زۆری هەیە؛ بەڵام لەکاتی دووگیانیدا قەدەغەیە.
کەی ڤاکسینی ڕوبێلا وەرگرین؟
پێش دووگیانی و لە منداڵیدا (یەکساڵان و پێش قوتابخانە).
چ ڕێوشوێنێک بگرینە بەر بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی CRS؟
کوتانی گشتیی کۆمەڵگا، پشکنینی بەرگری پێش دووگیانی و دوورکەوتنەوە لە کەسانی تووشبوو لە کاتی دووگیانیدا.
ئایا ڕوبێلا دووبارە دەبێتەوە؟
نەخێر؛ بەرگریی هەمیشەیی دوای تووشبوون یان کوتان مسۆگەرە.
- ۰۴/۱۰/۱۷